 |
Roodkapje en de Grote Boze Wolf
Criminaliteit is er in alle soorten en maten. Sommige vinden wij erger dan andere. Van oudsher haken de media daar op in. Door de eenzijdige overdrijving resulteert dat in een sterk vertekend beeld van criminaliteit. De werkelijkheid kent geen ‘roodkapjes’ en ‘boze wolven’.
In Leiden deed in 2003 een moderne sage of broodjeaapverhaal de ronde. Leden van de ‘Smiley-bende’ zouden studentes van de fiets trekken of ze op straat tegenhouden, waarna ze voor de keus werden gesteld: verkracht worden of een smiley krijgen. De studentes kiezen voor de smiley en dit is niet, zoals sommigen denken, een XTC-pil, maar het insnijden van de mondhoeken, waarna de studente in de maag wordt gestompt en de daardoor naar buiten geperste lucht de ingekerfde mondhoeken nog verder openscheuren.
De redactie van Mare, het weekblad van de Universiteit Leiden, hoort van dit verhaal en neemt contact op met de politie. Die weet van niks. In een interview in Mare vertelt Peter Burger, die expert is op het gebied van moderne sagen en broodjeaapverhalen, dat het verhaal over de Smiley-bende al in de jaren vijftig in Groot-Brittannië speelde en eind jaren negentig via Frankrijk en Vlaanderen uiteindelijk in Nederland is opgedoken. Hij zegt in het interview: “Niet dat ik de paniek onder studentes bagatelliseer. De angst dat je ‘s nachts lastiggevallen kan worden, is niet ongegrond.”
Urban legends
Een belangrijke bron van verhalen over criminaliteit zijn geruchten, urban legends, moderne sagen of broodjeaapverhalen. Deze zijn ook nu nog deel van de (stedelijke) folklore en hebben vaak griezelige, gruwelijke elementen, zoals het verhaal over de Smiley-bende. Moderne sagen of broodjeaapverhalen appelleren aan algemene en universele angsten en wanneer criminaliteit in brede zin het onderwerp is, behelzen ze vaak waarschuwingen en suggesties hoe zichzelf te beschermen.
Van oudsher komt misdaad veel voor in liederen en verhalen, en later ook in kranten, films en televisieprogramma’s. Films, of het nu maffiafilms, rechtbankdrama’s of detectives zijn, of ze zich afspelen bij de politie of de gevangenis, geven een (al dan niet impliciete) verklaring voor criminaliteit en suggereren waarom iemand slachtoffer is geworden. Op de televisie kunnen nieuws, actualiteitenrubrieken en entertainment soms nauwelijks nog van elkaar onderscheiden worden en vallen vaak onder de gemeenschappelijke noemer van infotainment.
Een goed voorbeeld is het programma ‘Opsporing Verzocht’, een samenwerkingsverband tussen de AVRO, de politie en het Openbaar Ministerie, waarin kijkers en luisteraars opgeroepen worden te helpen en informatie die van belang kan zijn door te geven via een speciaal telefoonnummer.
Kortom, er is een grote fascinatie voor misdaad, wat overigens vaak samen gaat met censuurmaatregelen en algemeen publiek protest tegen films, televisie-uitzendingen, foto’s, (strip)boeken en videoclips die beelden en beschrijvingen van geweld, criminaliteit en horror bevatten. De fascinatie is misschien niet toegenomen, maar het aanbod van verhalen over criminaliteit is dat zeker wèl.
