Outlaw Blues: Een life-changing ervaring van Steve Earle

Door: Martijn Stoffer

Ergens knaagt de twijfel over wat de ter dood veroordeelde nu wel of niet merkt van wat er gebeurt vanaf het moment dat de narcose is toegediend

(Peter Pontiac)

Ellis Unit One: Steve Earle

Ze noemen het de dodelijke injectie, maar in feite is het een dodelijk infuus. Achtereenvolgens worden drie verschillende stoffen ingespoten: de dodelijke cocktail. Eerst natriumthiopental als narcosemiddel, vervolgens pancuroniumbromide, dat de spieren verlamt en de ademhaling stopt en als laatste kaliumchloride dat het hart tot stilstand brengt. Met de dood tot gevolg, zoals dat dan heet. De dodelijke injectie is de meest gebruikte methode waarop in Amerika vanaf 1982 de doodstraf wordt voltrokken. Door de jaren heen is de doodstraf veelvuldig bezongen in Amerika. In de countryblues in de jaren dertig, door de folkies als protest-songs in de fifties en de afgelopen jaren in het genre dat we Americana zijn gaan noemen. Een genre dat eigenlijk helemaal geen genre is maar een verzameling van al die Amerikaanse (en ook Europese) artiesten die zich bedienen van de vele traditionele Amerikaanse stijlvormen als country, blues en folk.

Verkilde atmosfeer
De mooiste song van allemaal is Ellis Unit One van Steve Earle, de vaandeldrager van de Americana. De truc is dat Earle, een verhalenverteller pur sang, het perspectief kiest van een gevangenisbewaarder. Een gewone jongen die na enkele wilde jaren trouwt en een baantje zoekt bij de gevangenis, net zoals zijn vader en ooms dat ook al deden. Want Huntsville in Texas, waar dit verhaal zich afspeelt, is al meer dan 100 jaar de gevangenishoofdstad van Texas en telt ruim 35.000 inwoners, waarvan een derde op de een of andere manier in of rond de gevangenissen werkt. De vader van de ik-persoon werkte ook in het gebouw waar de executies plaatsvonden, maar dat was nog in de tijd van Old Sparky, de elektrische stoel, toen de plaatselijke collegekids weleens besloten om in plaats van een filmpje een executie mee te pikken en juichten met een biertje in de hand wanneer de hendel werd overgehaald.

Hoe raar het ook klinkt, dat was de goeie oude tijd, vergeleken bij de situatie in Ellis Unit One waar de ik-figuur uiteindelijk tewerk wordt gesteld en waar gebruik gemaakt wordt van de injectie - zo ongeveer eenmaal per week - want in Texas weet men van wanten. Er is een beklemmende, door en door verkilde atmosfeer in deze song, die suggereert dat de inhumane manier van terechtstellen, onthoofding op het dorpsplein of elektrocutie met studenten op de eerste rij, te prefereren is boven het ‘humane’ dodelijke infuus, waarin de terechtstelling anoniem is gemaakt zonder een duidelijke handeling. Ergens knaagt de twijfel over wat de ter dood veroordeelde nu wel of niet merkt van wat er gebeurt vanaf het moment dat de narcose is toegediend. Een beeld dat terugkomt in de nachtmerrie van de ik-figuur waarin hij vastgebonden op bed ligt en iets ‘kouds en zwarts’ zijn longen voelt binnendringen. ‘Even Jesus couldn’t save me though I know he did his best, but he don’t live on Ellis Unit One.’

Geen enkel nut
Ellis Unit One is de briljante vertaling van een persoonlijke ervaring. Life-changing zoals Earle het zelf noemt. Earle correspondeerde tien jaar met de ter dood veroordeelde Jonathan Wayne Nobles en maakte op diens verzoek de laatste maand mee van diens leven inclusief de terechtstelling. Earle heeft daar in een zeer persoonlijk document verslag van gedaan, dat onder de titel Death in Texas gemakkelijk op het internet te vinden is. De ongemakkelijke gesprekken over koetjes en kalfjes, nog ongemakkelijkere gesprekken over de verslaving en het afkicken van hard drugs, een ervaring die zij gemeenschappelijk hadden. En het gevoel op de laatste dag van geen enkel nut of troost te kunnen zijn. In zijn laatste woorden spreekt Jonathan hem, Steve Earle moed in: schaam je niet om te huilen, man. Gooi het er maar uit! Twee heldere beelden aan het eind van dit essay: de man die ter dood wordt gebracht is een totaal ander mens dan degene die de moorden heeft gepleegd waarvoor hij veroordeeld is. En… hoe moet het zijn om daar dag in dag uit te werken. Vandaar Ellis Unit One.

Nachtmerrie
Het was onlangs maar een klein berichtje op Teletekst, rond dezelfde tijd dat uit een peiling van TNS NIPO bleek dat 57 procent van de potentiële Verdonk-stemmers de doodstraf weer ingevoerd zou willen zien in Nederland: ‘Het Amerikaanse Hooggerechtshof maakt de weg vrij voor de hervatting van executies van ter dood veroordeelden.’ Twee ter dood veroordeelden in Kentucky hadden vorig jaar aangevoerd dat deze methode in strijd is met het achtste amendement op de Amerikaanse Grondwet, dat wrede en ongebruikelijke straffen verbiedt. De eerste stof van de cocktail die de ter doodveroordeelden moet verdoven, is mogelijk soms al uitgewerkt op het moment dat de andere stoffen hun dodelijke werk moeten verrichten. Het resultaat is de ervaring van een zware hartaanval en het gevoel dat je stikt, zonder dat je door de spierverslapping nog in staat bent om te spreken of te schreeuwen. Dit beroep is nu dus door het Hof verworpen. Bij het uitvoeren van executies is het volgens een meerderheid van het Hof  ‘niet vereist dat elk risico op pijn en lijden wordt vermeden.’ Een juridische formulering voor een nachtmerrie die het voorstellingsvermogen te boven gaat.