 |
Biocriminoloog Andrea Donker: ‘We moeten af van het genetisch determinisme’
- Als ik genetisch afwijk en een geweldsdelict pleeg zou je dan niet kunnen zeggen dat dat lijkt op ontoerekeringsvatbaarheid. Dat ik eigenlijk een beetje onschuldig ben?
‘Dit soort redeneringen komen natuurlijk op samen met de voortgang van het genetisch onderzoek. Maar bij mijn weten zijn er in Nederland nog geen zaken waarbij succesvol dit soort argumenten zijn aangevoerd. Het wordt natuurlijk wel geprobeerd.’
- Ik ben ontoerekeningsvatbaar, check mijn hersenscan maar.
‘Om te beginnen heeft een kwart van de mensen een afwijkende hersenscan. Daar ga je al, het geeft dus nooit uitsluitsel. Dat is ook wel prettig. Je kunt nooit gedrag op één factor terugbrengen en ook zeker nooit één factor zichtbaar maken.’
- Zal het genetisch onderzoek ooit consequenties voor het begrip schuld hebben?
‘Ik kom liever niet op het terrein van de juristen. Bovendien zijn dit soort discussies heel ingewikkeld. Ik zal een voorbeeld geven. Uit onderzoek blijkt dat er sprake is van een interactie-effect tussen een bepaalde genetische variatie en mishandeling in de jeugd. Wanneer die twee risicofactoren aanwezig waren bij een groep jongens bleek de kans op geweldsdelicten groter. Nu meer bekend is over epigenetische processen zou kunnen blijken dat die genetische variatie het gevolg is van die mishandeling. Dan heb je het al snel weer over omstandigheden, niet meer over genen.’
- Een advocaat zou kunnen zeggen: mijn cliënt heeft alle risicofactoren dus die is minder schuldig of minder toerekeningsvatbaar. Mee eens?
‘Ik denk niet dat het zo werkt. We kennen al heel lang verzachtende omstandigheden. We kunnen begrijpen waarom mensen die onder bepaalde omstandigheden zijn opgegroeid geen lieverdjes zijn geworden. We beginnen nu een beetje te begrijpen wat voor fysiologische processen daarbij belangrijk zijn.
Juridisch relevant is misschien dat niemand ervoor kiest op te groeien onder belabberde omstandigheden. Maar dat wisten we ook al. Kennis over wat dat voor genetische of andere gevolgen heeft verandert daar eigenlijk niks aan.’
- Kan iemand door genetische aanleg minder toerekeningsvatbaar zijn?
‘Toerekeningsvatbaarheid gaat erover of een psychiater vindt dat er een stoornis is. Maar dat zegt niks over genetische aanleg. De manier waarop de psychiatrie bepaald gedrag als stoornis benoemd is een verhaal apart. Net als de manier waarop tot zo'n beoordeling komen.
