Door: Marcel Pheijffer

De financiële crisis kent vele oorzaken. Deze worden onderzocht en benoemd door diverse (parlementaire) onderzoekscommissies. Met name die in Engeland, de Verenigde Staten en in Nederland de commissie-De Wit trekken de aandacht. Voor de commissies en in het openbaar verschijnen (oud-)bankiers. Politici, media en politiek verwachten een mea culpa of een andersoortige spijtbetuiging.

Soms komt die.

Als het eruit wordt getrokken door doorvragende commissieleden. Of via door bankiers met juristen afgestemde verklaringen waarin elk woord zorgvuldig is gekozen. Oprecht ogende spijtbetuigingen zien we niet of nauwelijks. Hoezeer deze ook op z’n plaats zouden zijn. Het is te veel gevraagd.

Het zou volgens juristen onverantwoord zijn, gelijk staan aan een schuldbekentenis. Vandaar dat bankiers – en overigens geldt dat ook voor menig toezichthouder en politiek verantwoordelijke – niet verder komen dan de stelling dat ze het gebeurde ‘betreuren’. Of dat ze een onderscheid maken tussen het feit dat ze wel ‘verantwoordelijk’ waren, maar geen ‘schuld’ droegen.

Tja. Het zijn woordspelletjes.

Het volk heeft allang geoordeeld en neemt afstand van de ontvangers van exorbitante bonussen. Ook degenen voor wie draaikont (populaire koosnaam voor PvdA-prominenten) Wim Kok medeverantwoordelijk is. Het volk doorziet dat er sprake is van falend management en prikt dwars door de verdedigingslinies en mooie woorden heen.

Bijvoorbeeld die van voormalig bestuurder Rijkman Groenink. Die stelde zijn bonus met ‘enige woestheid’ te hebben geaccepteerd. ‘Enige woestheid.’

Een gotspe. ‘Jump, you fucker’, zouden de Amerikanen hierop zeggen. Zij leven in een land waar de bankiers nóg brutaler zijn. Waarin die zo snel mogelijk van de staatssteun proberen af te komen om de bonusdraad weer op te kunnen pakken. Alsof er op dit punt geen lessen zijn te trekken uit de huidige crisis.

Voornoemd gedrag is niet alleen brutaal, het is ook onverantwoord. Je zou zelfs kunnen betogen dat het strafwaardig, crimineel is. Maar die crimelink wil ik niet te nadrukkelijk maken. Ik houd geen pleidooi om de onverantwoordelijken – schuldigen zo u wilt – in het gevang, naast Madoff en soortgelijke witte boorden te stoppen.

Ik houd een pleidooi om terug te keren naar de straffen uit de Middeleeuwen. Nee, geen tortuur, niet de pijnbank. Het kan veel simpeler en wellicht ook effectiever. Ik pleit voor de terugkeer en het gebruik van pek en veren.

De bedoeling van pek en veren is mensen te brandmerken. Om ze daarna de stad uit te jagen. Naar elders. Daar zullen anderen dan merken dat de gebrandmerkten zich in de plaats waar zij vandaan komen hebben misdragen. Het zal de bankiers leren. Monddood en bescheidener maken. Nederiger. En dat is nodig. Dat is mijn les van de (parlementaire) onderzoeken naar de oorzaken van de crisis.

Karaktermoord, zegt u? Het zij zo. Ik heb er geen moeite mee. Laat bankiers niet langer geloven in hun eigen succes. Of zoals de voormalige financiële topman van KPN, Marcel Smits, het onlangs verwoordde: ‘Succes is goed voor het ego maar slecht voor het karakter.’ Zo bezien is er niets mis met karaktermoord. Rest nog slechts een klein probleem: waar verkrijgen we heden ten dage nog pek en veren?

Marcel Pheijffer is hoogleraar NIVRA-Nyenrode School of Accountancy.