Door: Willem de Haan

Het Gerechtshof Den Haag wil opnieuw een onderzoek naar ‘het brandgenererend vermogen’ van shaggies gedraaid met Rizla blauw. Zo’n onderzoek is nauwelijks uitvoerbaar en brengt de ware oorzaak van de dramatische brand van oktober 2005 niet dichterbij.
Werd de Schipholbrand van oktober 2005 nu wel of niet veroorzaakt door een weggegooid shaggie? Het Gerechtshof in Den Haag besloot vorige week dat zij (opnieuw) een uitgebreid statistisch onderzoek wil naar de kans dat op die manier een brand ontstaat. Het NFI moet het Hof nu adviseren hoe zo’n onderzoek uitgevoerd moet worden. Maar het aantal variabelen is zo groot dat een zinvol onderzoek met een duidelijke uitkomst onmogelijk lijkt. Om er een paar variabelen te noemen: hoe draaide de verdachte zijn shaggies? Hoe maakte hij precies de kartonnen filtertjes in zijn shaggies? Hoe was de vochtigheid in de cel op 26 oktober 2005? En de luchtcirculatie? De verdachte verklaarde destijds dat hij - liggend op bed – een gedeeltelijk opgerookt shaggie ( voor welk deel?) enige tijd na het laatste trekje ( hoeveel tijd?) in de richting van de prullenbak gooide.

Mogelijk kwam het shaggie echter op zijn bed terecht, waar het de lakens en/of het daarop liggende WC papier mogelijk deed ontbranden. Hoe vaak zou een proefpersoon nu een gedeeltelijk opgerookt shaggie moeten weggooien om een zinvolle conclusie te kunnen trekken? En waarheen moet hij dat shaggie dan gooien? De onderzoekers moeten zich voor een groot deel baseren op de destijds door de verdachte afgelegde verklaringen. Maar die verklaringen zijn door de rechtspsychologen van Koppen en Wagenaar als onbruikbaar aangemerkt omdat de man tijdens de verhoren nauwelijks aanspreekbaar was vanwege zijn verwondingen en zijn medicatie daarvoor. En als er na een x aantal experimenten uiteindelijk een bepaalde kans op brand vastgesteld wordt, wanneer is er dan sprake van ‘een aanmerkelijke kans’? Is de kans aanmerkelijk bij 5% of bij 8 of 12? Is het begrip ‘aanmerkelijke kans’ en juridisch begrip of een statistisch begrip? Dat wordt voor de rechters nog een hele kluif.

Denkbaar is het scenario dat de kans straks dermate klein blijkt, dat het Hof de Lybische verdachte zal vrijspreken van opzettelijke brandstichting wegens gebrek aan bewijs. Want een aspect van het begrip ‘opzettelijke brandstichting’ is een ‘aanmerkelijke kans op brand.’ In dat geval is de strafzaak meteen ten einde. Enerzijds is dat gelukkig voor de verdachte, maar onbevredigend is dat de ware oorzaak van de brand dan nooit meer achterhaald zal worden. De Schipholbrand blijft dan een tragedie die mogelijk door de jonge Lybiër Ahmed Isa Al Jeballi is veroorzaakt, al kon dat niet bewezen worden.

Om de waarheid te vinden zou het Hof alle scenario’s opnieuw moeten onderzoeken, ook de mogelijkheid dat de brand is ontstaan door een defect in de TV, koelkast of lamp in de cel of zelfs een brandoorzaak buiten de cel. Pas wanneer een andere oorzaak voor de brand kan worden aangewezen is Al Jeballi werkelijk bevrijd van de last die op zijn schouders drukt. Zes jaar onderzoek heeft de waarheid nog niet aan het licht gebracht. Het Gerechtshof in Den Haag heeft nu de kans om voor het laatst alles op alles te zetten om de waarheid te vinden. Een onderzoek naar alle mogelijke oorzaken is uiteindelijk bevredigender dan een nieuw en methodologisch omstreden onderzoek naar de brandbaarheid van half opgerookte en weggeworpen shagjes.

Willem de Haan is journalist bij het VPRO programma Argos en schreef met Bart Zuidervaart ‘de Schipholbrand – reconstructie van een tragedie’.